Sống chung cùng những dòng sông “đen”

Hà Nội có 4 con sông làm nhiệm vụ tiêu thoát nước thải là Tô Lịch, sông Lừ, sông Sét, Kim Ngưu. Nhưng, hiện tại, cả 4 sông đều bị ô nhiễm nghiêm trọng mà người hứng chịu không ai khác là các dân cư trong vùng.
Những dòng sông “đen”
Theo Sở khoa học – công nghệ và môi trường Hà Nội thì tổng lượng nước thải sinh hoạt của người dân nội thành la 250.000 m3/ ngày và khoảng 85.000 – 90.000 m3/ ngày nước thải sản xuất, đều thoát qua 4 con sông nói trên.
Phần lớn nước thải sinh hoạt chỉ qua xử lí sơ bộ tại bể tự hoại, sau đó xả vào các tuyến cống chung hoặc kênh, mương, ao, hồ. Tuy nhiên, các bể tự hoại làm việc kém hiệu quả do xây dựng không đúng quy cách và xử lý không triệt để, nên hàm lượng các chất bẩn trong nước thải rất cao gây ảnh hưởng đến thành phần và chất lượng nước ở các sông hồ.
Hệ thống thoát nước ở Hà Nội đều đổ dồn về huyện Thanh Trì mà lượng nước thải được xử lý chỉ đạt có 5%, còn đại đa số hòa trong các dòng sông “đen” và là nguyên nhân gây ô nhiễm các nguồn nước mặt. Những dòng sông này chỉ giảm bớt độ ô nhiễm vào mùa mưa, còn khi nắng nóng, mùi hôi thối bốc lên gây ảnh hưởng nghiêm trọng cho đời sống nhân dân. Nhiều xã huyện của huyện Thanh Trì như Vĩnh Quỳnh, Tam Hiệp thường bị bệnh ngoài da, đau mắt hột hay bệnh tiêu hóa…Nguyên nhân chính là do không có nước sạch sử dụng vì đa số giếng ở đây đều khoan ở tầng nông, mà tầng này đã bị ô nhiễm trầm trọng trong khi độ an toàn phải ở độ sâu hơn 40 mét. Đặc biệt, vừa qua, 69 người người ở xã Tam Hiệp bị nhiễm độc do nguồn nước bị nhiễm khuẩn coli (có trong phân tươi). Đây là vụ dịch đầu tiên do ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt. Nhưng ai dám chắc sẽ không có những vụ tương tự xảy ra khi môi trường nước ở xã này đã trong tình trạng báo động.
Cha chung không ai khóc?
Nhiều năm nay, người dân ở hạ lưu của 4 con sông luôn phải sống trong sự ô nhiễm nguồn nước. Đa số những mẫu nước ở khu vực hạ lưu của sông Tô Lịch đều vượt tiêu chuẩn cho phép 2 -5 lần, thậm chí hàng chục lần. Hiện nay, các con sông, mương tiêu thoát nước lại bị người dân đổ rác thải, nước thải sinh hoạt ra, hoặc bị lấn chiếm, khiến những con sông, đoạn mương đã hẹp lại càng hẹp hơn. Để rồi, những người dân này lại hứng chịu hậu quả do chính họ gây ra. Đợt mưa lớn vừa qua đã làm nước ngập hầu hết các gia đình ở hai bên mương Vĩnh Tuy. Nước thải lẫn phân tràn vào trong nhà, nước rút hàng tuần vẫn có mùi hôi thối. Ông Trần Anh Tuấn – cán bộ đô thị phường Vĩnh Tuy cho biết: ” tình trạng lấn chiếm mương đang diễn ra mà chẳng có biện pháp nào xử lý. Vì vậy, đơn vị thoát nước làm việc rất khó khăn, các phương tiện cơ giới không vào được. Nhiều chỗ dân còn hợp tác, đe dọa người làm nhiệm vụ. Mặt khác, giữa công ty thoát nước và môi trường đô thị chưa sự phối hợp tốt, nên không ai chịu trách nhiệm chính khi dân vi phạm. Vì thế, đang xảy ra tình trạng cha chung không ai khóc, các mương đã ô nhiễm lại càng ô nhiễm hơn.”
Không chỉ nơi này mà hầu như tại các kênh mương tiêu thoát nước ở Hà Nội, tình trạng lấn chiếm, đổ rác thải khá phổ biến, dù nhiều nơi đã có những điểm thu gom rác. Người dân vẫn phải chịu đựng tình trạng ô nhiễm môi trường.
Hiện nay, dự án thoát nước Hà Nội đang đi vào giai đoạn thực hiện. Nhưng giai đoạn I từ 1996 cho đến năm 2005 chỉ là tiêu thoát nước, còn việc xử lý nước thải sẽ thực hiện theo dự án từ năm 2005 trở đi. Vì vậy, nhân dân sống xung quanh các kênh mương vẫn phải chịu đựng đến khi dự án hoàn thành. Mong rằng các cấp chính quyền sớm có các biện pháp dù là tạm thời làm giảm sự ô nhiễm môi trường, đặc biệt là môi trường nước để nhân dân không phải ở trong cảnh phải sống chung với ô nhiễm.
“Nước đã đến chân”
Xã Tân Đức (huyện Ba Vì, tỉnh Hà Tây) đang phải đối mặt với nạn sạt lở. Như dự báo của đoàn chuyên gia bộ công nghiệp thì, có thể chỉ 2 đến 3 năm nữa, Tân Đức sẽ bị biến mất trên bản đồ.
Đất lở đe dọa dân
Ngày 8/8/2001, chúng tôi có mặt tại xã Tân Đức. Bà con cho biết: lúc 1 giờ sáng ở xóm Bãi, một khoảng đất gần 150m2 đã bị sạt. Đặc biệt, mực nước sông Hồng đang xuống rất nhanh nên tốc độ sạt lở diễn ra càng mạnh.
Từ năm 1994, khi hồ chứa nước thủy điện Hòa Bình được đưa vào hoạt động, hiện tượng sạt lở bắt đầu xuất hiện ở Tân Đức rồi diễn ra hâu như quanh năm, mạnh nhất là vào các tháng 1 và 11. Anh Nguyễn Văn Hữu cho biết: từ năm 1997, mỗi năm dòng sông “ngoạm” vào bờ khoảng 100m. Riêng từ đầu năm đến nay, nước đã lấn bờ hơn 200m. Hiện có 20 hộ dân đang phải giành giật từng mét đất với con sông. Ông Đỗ Văn Cảnh, chủ tịch ủy ban nhân dân xã Tân Đức đưa ra những con số thống kê thật ấn tượng: diện tích cả xã là 317ha (gồm đất thổ cư, đất canh tác, công trình phúc lợi), nay chỉ còn 75 ha (23,6%). Mấy năm trước, mỗi nhà được hơn 1 mẫu đất. Năm ngoái còn vài thước, năm nay: hết đất!
Thu Hồng – Du lịch – Tổng cục du lịch- Bộ văn hóa – Thông tin- Du lịch – Hà Nội – Số 34- Năm 2001